Geriye dönüp bu yıl yaptıklarıma bakınca bir şey fark ettim. Adlarında bile duruyor:
- Fly4cast — drone bugün kalkabilir mi?
- Mutfaksim — elindekilerle ne çıkar?
- ArenaSim — bu kadro bu maçı nasıl oynar?
- QuantDesk — bu strateji bu piyasada ne yapar?
- StageLightning — bu şarkı hangi ışığı ister?
- Mind Compiler — bu kavram neye ihtiyaç duyar?
Altı ayrı iş gibi görünüyorlar. Altısı da aynı soruyu soruyor: henüz olmamış bir şeyin ne olacağını söyleyebilir miyim?
Bu merak nereden geliyor
Sanırım işimin doğasından. Ölçüm sistemleriyle uğraşıyorum. Orada bir hatanın bedeli soyut değil: bir apartmanın faturası yanlış çıkar, altmış aile yanlış para öder, ve bunu geri almak aylar sürer.
Böyle bir yerde çalışınca “denedim, olmadı” lüksün olmuyor. Önce kâğıt üstünde çalıştırmayı öğreniyorsun.
O alışkanlık sonra her yere bulaşıyor.
Hepsinde çıkan aynı dört kural
Beşini ayrı ayrı yazarken fark ettim: aynı dört şeyi tekrar tekrar keşfediyorum.
1. Aynı girdi, aynı çıktı
ArenaSim’de bunu en sert biçimde öğrendim. Sunucu bir maçı oynuyor, tarayıcı aynı maçı tekrar oynatıyor — bit bit aynı olmak zorunda. Yoksa “arşivden izle” diye bir şey olamaz, doğrulama olamaz, adalet olamaz.
Bunu bozan şey de benim kodum değildi: dilin kendi rastgele sayı üreteciydi. Motor artık kendi matematiğini taşıyor.
Aynı kısıt StageLightning’de farklı bir kılıkta çıktı: ışık şovu zamanın saf fonksiyonu olmalı, çünkü şarkıyı geri sardığında şov da geri sarmalı.
2. Girdi gerçek olmalı
Fly4cast’te bunu erken öğrendim. Rüzgârı “bugün 6 m/s” diye alıp bırakırsan yanlış cevap veriyorsun — çünkü pilot yerde uçmuyor. Yüz metrede rüzgâr başka.
Yerde 6 m/s, açık arazide 100 metrede 8,6 m/s. Üreticinin sınırı 10,7. Yerde rahat görünen rüzgâr tavanda sınıra dayanıyor.
Girdiyi basitleştirmek simülasyonu basitleştirmiyor — yanlışlaştırıyor.
3. Maliyet modellenmeli
QuantDesk’te en pahalı dersi burada aldım. Bir strateji brüt olarak çok iyi görünüyordu. Gerçekçi komisyon ve emir defteri kayması eklenince ekside kalıyordu.
Günde 40 işlem, gidiş-dönüş %0,1 ise günlük %8. Sinyal ne kadar iyi olursa olsun bunun altında kalan her şey zarar.
Simülasyonun en kolay yalanı, sürtünmeyi unutmak. Mutfaksim’de bunun karşılığı fire ve pişme kaybı; ArenaSim’de yorgunluk; ışık şovunda cihazın tepki süresi.
4. Kontrol grubu olmadan sonuç yok
Bu, en son öğrendiğim ve en çok değiştiren kural.
QuantDesk para kazandı. Sevindim. Sonra ikinci bir motor çalıştırdım: aynı evrenden rastgele alım yapan. Aynı dönem, aynı maliyetler, tek fark seçim kuralı.
Strateji rastgeleyi geçti — ama düşündüğüm kadar değil. Getirinin büyük kısmı stratejiden değil, dönemin genel yönünden geliyordu.
Kontrol grubu olmadan “kazandı” bir cümle değil, bir temenni.
Bu kuralı sonradan geriye doğru uyguladım. Bir tarif önerisi gerçekten iyi mi, yoksa herhangi bir tarif de olur muydu? Bir ışık kurgusu şarkıya mı uyuyor, yoksa her şarkıda güzel mi duruyor? Sorular rahatsız edici ama cevapları öğretici.
Simülasyon ile tahmin farkı
Bunları “tahmin motoru” diye anlatmıyorum, çünkü değiller.
| tahmin | simülasyon | |
|---|---|---|
| Çıktısı | bir sayı | bir süreç |
| “Neden?” sorusuna | cevap veremez | adım adım gösterir |
| Yanıldığında | nerede yanıldığı belirsiz | hangi adımda saptığı görünür |
| Girdi değişince | yeniden eğitilir | yeniden koşturulur |
ArenaSim bir maç skoru tahmin etmiyor; maçı oynuyor ve skor sonunda çıkıyor. Aradaki fark şu: skoru beğenmediğinde 21 adımı geri izleyip hangi hamlede ne olduğunu görebiliyorsun.
Bir sayı üreten sistemde bu imkânsız. Ve ben, açıklanamayan bir sayıya güvenmeyi bırakalı çok oldu.
AI burada nerede duruyor
Bu yıl bu kadar çok simülasyon çıkmasının bir sebebi var: motoru yazmak ucuzladı.
Eskiden bir rejim sınıflandırıcı ya da bir rüzgâr profili katmanı yazmak, hafta sonunu tamamen yiyen bir işti. Şimdi bir öğleden sonra. Bu, “denenmeye değer mi?” sorusunun cevabını değiştiriyor — ve denenen fikir sayısı artınca tutanların sayısı da artıyor.
Ama dikkat: AI simülasyonu doğru yapmıyor. Hızlı yapıyor. Doğruluğu hâlâ yukarıdaki dört kural sağlıyor, ve dördü de insan kararı.
Bir şeyin ne olacağını merak ediyorsan iki yol var: bekleyip görmek, ya da kurup çalıştırmak. Birincisi bedava ama yavaş ve bazen geri dönüşü yok. İkincisi emek istiyor — ama o emeğin bedeli, bu yıl içinde ciddi biçimde düştü.
Ben ikinci yolu seçiyorum. Ve galiba bundan sonra da öyle olacak.